TH
ENPeriodontal aftercare
คู่มือดูแลหลังรักษาโรคเหงือก
และเกลารากฟัน
ดูแลเหงือกหลังขูดหินปูนลึกและทำความสะอาดผิวราก พร้อมควบคุมคราบและปัจจัยเสี่ยงเพื่อรักษาผลลัพธ์ระยะยาว
Overview
เกลารากฟันคืออะไร?
Scaling and root planing หรือ root surface debridement เป็นการทำความสะอาดคราบจุลินทรีย์ หินปูน และสิ่งสะสมใต้ขอบเหงือกบริเวณผิวราก เพื่อลดการอักเสบและช่วยให้ผู้ป่วยทำความสะอาดควบคุมโรคได้ดีขึ้น อาจแบ่งทำหลายบริเวณและใช้ยาชาเฉพาะที่
ไม่ใช่เพียงขูดหินปูนทั่วไป
ทำความสะอาดลึกใต้เหงือกในตำแหน่งที่มี periodontal pocket และโรคปริทันต์
ต้องทำร่วมกับการดูแลที่บ้าน
ผลลัพธ์ขึ้นกับการแปรง ซอกฟัน การควบคุมบุหรี่ เบาหวาน และคราบจุลินทรีย์อย่างต่อเนื่อง
อาจต้องรักษาเพิ่ม
หากยังมีร่องลึก เลือดออก หรือโรคไม่เสถียร อาจต้องทำซ้ำ ส่งต่อ หรือพิจารณาการรักษาขั้นต่อไป
First day
หลังทำทันทีควรดูแลอย่างไร?
ควรทำ
- รอให้ความชาลดลงก่อนเคี้ยว ระวังกัดริมฝีปาก แก้ม หรือลิ้น
- เลือกอาหารนุ่มและอุณหภูมิไม่ร้อนหรือเย็นจัดหากเสียว
- ใช้ยาและน้ำยาบ้วนปากเฉพาะตามใบสั่ง
- แปรงส่วนที่ไม่เจ็บตามปกติและทำบริเวณรักษาตามเทคนิคที่ทีมดูแลสอน
ควรหลีกเลี่ยง
- อาหารแข็ง คม เผ็ดจัด หรืออุณหภูมิสุดขั้วในช่วงที่ระคาย
- สูบบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้า
- หยุดแปรงนานหลายวันเพราะกลัวเลือดออก
- ซื้อยาปฏิชีวนะหรือใช้น้ำยาฆ่าเชื้อต่อเนื่องเอง
Sensitivity & gum changes
อาการเสียวและฟันดูยาวขึ้น
เสียวฟัน
ผิวรากที่สะอาดและเหงือกที่ลดการบวมอาจไวต่อเย็น ลม หรือหวานชั่วคราว ใช้ยาสีฟันลดเสียว/ฟลูออไรด์ตามคำแนะนำ
เหงือกกระชับ
เมื่อการอักเสบและบวมลดลง เหงือกอาจดูร่น ฟันดูยาว หรือมีช่องสามเหลี่ยมระหว่างฟันชัดขึ้น ซึ่งอาจเป็นส่วนหนึ่งของการหาย
ฟันโยก
ความรู้สึกอาจเปลี่ยนหลังหินปูนถูกกำจัด แต่ฟันโยกเพิ่ม ปวดเมื่อกัด หรือสบเปลี่ยนควรได้รับการประเมิน
Daily plaque control
การทำความสะอาดคือส่วนหนึ่งของการรักษา
แปรงวันละ 2 ครั้ง
ใช้แปรงขนนุ่มและยาสีฟันฟลูออไรด์ วางขนแปรงตามแนวขอบเหงือกโดยไม่กดแรง
ทำความสะอาดซอกทุกวัน
ใช้แปรงซอกฟันหรือไหมตามขนาดและเทคนิคที่ทีมรักษาเลือกให้ ช่องอาจเปลี่ยนหลังเหงือกกระชับ
อย่าหยุดเพราะเลือดออก
เลือดออกมักสะท้อนการอักเสบ แต่ต้องทำอย่างนุ่มนวล หากเลือดมากหรือเจ็บผิดปกติให้ขอคำแนะนำ
น้ำยาบ้วนปาก
เป็นตัวเสริม ไม่แทนการแปรงและทำความสะอาดซอก ใช้ชนิด ความถี่ และระยะเวลาตามที่สั่ง
ครอบฟัน/สะพานฟัน
ต้องเน้นขอบชิ้นงาน ใต้สะพาน และบริเวณที่เก็บคราบด้วยอุปกรณ์เฉพาะ
บันทึกจุดที่ยาก
นำปัญหาเลือดออก เศษอาหารติด หรืออุปกรณ์ที่เข้าไม่ถึงไปให้ทันตแพทย์/นักสุขอนามัยปรับเทคนิค
Food & medicine
อาหารและยา
| เรื่อง | คำแนะนำ | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| อาหารช่วงแรก | นุ่ม เคี้ยวง่าย อุณหภูมิปานกลาง | หลีกเลี่ยงของแข็ง คม ร้อนจัด เย็นจัด หากระคาย |
| ยาแก้ปวด | ใช้ตามคำสั่งหรือฉลากและประวัติสุขภาพ | ไม่เพิ่มขนาดหรือใช้ยาหลายชนิดที่ตัวยาซ้ำ |
| ยาปฏิชีวนะ | ใช้เฉพาะเมื่อทันตแพทย์สั่ง | ไม่จำเป็นเป็นประจำสำหรับผู้ป่วยโรคเหงือกทุกคน |
| น้ำยาบ้วนปาก | ใช้ตามชนิดและระยะที่กำหนด | บางชนิดอาจทำให้เกิดคราบหรือรสเปลี่ยนเมื่อใช้นาน |
Risk control
ควบคุมปัจจัยเสี่ยงเพื่อรักษาผลลัพธ์
บุหรี่และยาสูบ
เพิ่มความเสี่ยงโรคปริทันต์และลดการตอบสนองต่อการรักษา การหยุดสูบเป็นส่วนสำคัญของแผน ไม่ควรใช้เลือดออกน้อยในผู้สูบบุหรี่เป็นหลักฐานว่าเหงือกแข็งแรง
เบาหวานและสุขภาพทั่วไป
แจ้งค่าและการควบคุมเบาหวาน ยาที่ใช้ และการเปลี่ยนแปลงสุขภาพ โรคเหงือกและเบาหวานมีความสัมพันธ์กัน การประสานกับแพทย์อาจมีประโยชน์
Re-evaluation & maintenance
ทำไมต้องกลับมาประเมินผล?
หลังเนื้อเยื่อมีเวลาตอบสนอง ทีมรักษาจะตรวจคราบ เลือดออก ความลึกร่องเหงือก เหงือกร่น ฟันโยก และปัจจัยเสี่ยง เพื่อดูว่าโรคตอบสนองเพียงใดและวางแผนขั้นต่อไป
โรคตอบสนองดี
เข้าสู่ supportive periodontal care พร้อมปรับช่วงนัดตามความเสี่ยง
ยังมีตำแหน่งลึก
อาจต้องทำความสะอาดเพิ่ม ปรับสุขอนามัย หรือพิจารณาการรักษาเฉพาะตำแหน่ง
โรคซับซ้อน
อาจต้องส่งต่อผู้เชี่ยวชาญด้านปริทันต์หรือพิจารณาการผ่าตัดเมื่อมีข้อบ่งชี้
When to contact us
ควรติดต่อคลินิกเมื่อไร?
ขอคำแนะนำหรือนัดตรวจ
- เลือดออกมากหรือไม่หยุด บวมเพิ่ม มีไข้ หนอง หรือกลิ่น/รสผิดปกติ
- ปวดรุนแรง ปวดตุบ ปวดเมื่อกัด หรือยาไม่ช่วย
- เสียวมาก เสียวค้าง หรือรบกวนการกินและนอน
- ฟันโยกเพิ่ม สบฟันเปลี่ยน หรือมีฟันเคลื่อน
- มีผื่น หน้าบวม หายใจลำบากหลังใช้ยา—ขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน
FAQ
คำถามที่พบบ่อย
หลังเกลารากฟันเลือดออกตอนแปรงปกติไหม?
อาจพบได้ช่วงแรกจากเนื้อเยื่อที่ยังอักเสบ แต่ควรค่อย ๆ ลดลงเมื่อควบคุมคราบดีขึ้น หากเลือดมาก ไม่หยุด หรือเจ็บผิดปกติควรติดต่อคลินิก
ทำไมฟันดูยาวและมีช่องมากขึ้น?
เมื่อเหงือกลดการบวมและกระชับ อาจเห็นผิวรากหรือช่องระหว่างฟันชัดขึ้น ซึ่งอาจเป็นส่วนหนึ่งของการตอบสนองต่อการรักษา
ควรหยุดแปรงบริเวณที่เจ็บไหม?
ไม่ควรหยุดทำความสะอาดนาน แต่ให้ใช้เทคนิคอ่อนโยนและอุปกรณ์ตามที่ทีมรักษาสอน หากเจ็บมากให้ขอคำแนะนำเฉพาะตำแหน่ง
ต้องกินยาปฏิชีวนะทุกคนหรือไม่?
ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ยาปฏิชีวนะใช้เฉพาะบางข้อบ่งชี้และต้องสั่งโดยทันตแพทย์ ไม่ควรซื้อรับประทานเอง
เกลารากฟันครั้งเดียวโรคเหงือกหายขาดไหม?
ไม่สามารถรับประกันได้ ต้องประเมินผล ควบคุมคราบและปัจจัยเสี่ยง และรับ maintenance ต่อเนื่อง บางตำแหน่งอาจต้องรักษาเพิ่มเติม
ทำไมต้องมาตามนัดทั้งที่ไม่ปวด?
โรคปริทันต์อาจดำเนินโดยไม่มีอาการ การวัดร่องเหงือก เลือดออก คราบ และกระดูกช่วยบอกว่าโรคเสถียรหรือไม่
References
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- ADA MouthHealthy — Scaling and Root Planing
- American Academy of Periodontology — Non-Surgical Treatments
- British Society of Periodontology — Periodontitis Guidelines
- Kent Community Health NHS — Professional Mechanical Plaque Removal
ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะจากทันตแพทย์ อัปเดต 1 สิงหาคม 2026
