Aftercare guide
คู่มือดูแลหลังถอนฟัน
และผ่าฟันคุด
วิธีดูแลแผล ห้ามเลือด ลดบวม รับประทานอาหาร และป้องกันภาวะแทรกซ้อน เพื่อให้ช่วงพักฟื้นปลอดภัยและสบายขึ้น
Quick answer
สิ่งสำคัญที่สุดหลังถอนฟัน
กัดผ้าก๊อซให้ถูกตำแหน่ง
ออกแรงกดคงที่ตามเวลาที่คลินิกกำหนด ไม่เคี้ยวผ้าก๊อซและไม่เปิดดูแผลบ่อย
อย่ารบกวนลิ่มเลือด
วันแรกไม่บ้วนแรง ถ่ม ดูดแผล ใช้หลอด หรือแคะเบ้าฟัน เพราะลิ่มเลือดช่วยปกป้องแผล
ใช้ยาเฉพาะตามคำสั่ง
รับประทานยาตามฉลาก ไม่เพิ่มขนาดยา ไม่ใช้ยาของผู้อื่น และไม่หยุดยาประจำเอง
Control bleeding
ถ้ามีเลือดออก ควรทำอย่างไร?
นั่งตัวตรงและสงบ
น้ำลายปนเลือดเล็กน้อยอาจดูเหมือนเลือดมาก ไม่ควรบ้วนหรือถ่มซ้ำ ๆ
วางผ้าก๊อซสะอาดตรงแผล
พับให้หนาพอดีและวางบนเบ้าฟัน ไม่วางลอยอยู่ระหว่างฟัน
กัดกดอย่างต่อเนื่อง
กัดแน่นคงที่ตามเวลาที่คลินิกสั่ง โดยทั่วไป 20–30 นาที และอย่าเปิดดูระหว่างนั้น
ถ้ายังเป็นเลือดสด
เปลี่ยนผ้าก๊อซและกดซ้ำ หากเลือดไหลมาก ชุ่มต่อเนื่อง หรือไม่หยุดหลังพยายามกด ให้ติดต่อคลินิก
First 24 hours
24 ชั่วโมงแรก
ควรทำ
- พักและยกศีรษะสูงเล็กน้อย
- ประคบเย็นด้านนอกตามคำแนะนำของคลินิก
- ดื่มน้ำจากแก้วและเลือกอาหารนุ่มอุณหภูมิเย็นหรืออุ่น
- ระวังกัดริมฝีปาก แก้ม หรือลิ้นขณะยังชา
- รับประทานยาตามเวลาและฉลาก
ควรหลีกเลี่ยง
- บ้วนปาก ถ่มน้ำลาย หรือดูดแผลแรง ๆ
- ใช้หลอด สูบบุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า หรือยาสูบ
- อาหารและเครื่องดื่มร้อน แอลกอฮอล์
- ออกกำลัง ก้มต่ำ หรือยกของหนัก
- ใช้ลิ้น นิ้ว หรืออุปกรณ์แคะเบ้าฟัน
Day 2 onward
ตั้งแต่วันถัดไป
ทำความสะอาด
แปรงฟันส่วนอื่นตามปกติอย่างนุ่มนวล หลีกเลี่ยงการกระแทกแผลและไหมเย็บ จนกว่าทีมรักษาจะแนะนำให้เริ่มใกล้แผล
น้ำเกลืออุ่น
หลังครบ 24 ชั่วโมง อาจเริ่มอมน้ำเกลืออุ่นเบา ๆ หลังอาหารตามสูตรและระยะเวลาที่คลินิกกำหนด ไม่กลั้วแรง
อาการปกติที่พบได้
ปวด บวม ช้ำ อ้าปากได้น้อย และตึงกรามอาจเกิดได้หลังผ่าฟันคุด โดยควรค่อย ๆ ดีขึ้น ไม่ใช่รุนแรงขึ้นต่อเนื่อง
Food guide
กินอะไรได้และควรเลี่ยงอะไร?
| เลือก | ตัวอย่าง | หลีกเลี่ยง |
|---|---|---|
| นุ่มและกลืนง่าย | โจ๊ก ไข่ตุ๋น เต้าหู้ โยเกิร์ต มันบด ปลาเนื้อนุ่ม | ของแข็ง กรอบ เหนียว หรือเผ็ดจัด |
| อุณหภูมิปลอดภัย | เย็นหรืออุ่นเล็กน้อย | อาหาร/เครื่องดื่มร้อน โดยเฉพาะขณะยังชา |
| เศษไม่ติดแผล | อาหารเนื้อเรียบ หั่นชิ้นเล็ก เคี้ยวฝั่งตรงข้าม | เมล็ด ถั่ว ข้าวโพด งา เศษคมที่เข้ารูแผล |
| ดื่มจากแก้ว | น้ำเปล่าเพียงพอ | หลอดดูด แอลกอฮอล์ และเครื่องดื่มที่ทีมรักษาห้าม |
เพิ่มอาหารปกติทีละน้อยเมื่อเคี้ยวสบายและแผลไม่เลือดออก ระยะเวลาขึ้นกับความยากของการรักษา
Pain & swelling
ปวด บวม และยา
การลดอาการ
- ใช้ยาแก้ปวดตามที่ทันตแพทย์สั่งหรือฉลาก
- ประคบเย็นโดยมีผ้าคั่น ไม่วางน้ำแข็งบนผิวโดยตรง
- พักและหลีกเลี่ยงกิจกรรมหนัก
- บวมอาจเด่นใน 48 ชั่วโมงแรกและควรเริ่มดีขึ้นภายหลัง
ข้อควรระวังเรื่องยา
- ไม่เกินขนาดสูงสุดและระวังยาหลายชื่อที่มีตัวยาซ้ำกัน
- ยาปฏิชีวนะไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ใช้เมื่อได้รับคำสั่งเท่านั้น
- ถ้ามีผื่น หน้าบวม หายใจลำบากหลังรับยา ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน
- ผู้ตั้งครรภ์ โรคไต ตับ กระเพาะ หอบหืด หรือใช้ยาละลายลิ่มเลือดควรยืนยันยาที่ปลอดภัยกับแพทย์
Dry socket
แผลเบ้าฟันแห้งคืออะไร?
Dry socket หรือ alveolar osteitis เกิดเมื่อลิ่มเลือดที่ปกป้องเบ้าฟันไม่ก่อตัวหรือหลุดก่อนแผลหาย มักมีอาการปวดตุบมากขึ้นหลังเคยดีขึ้น โดยพบบ่อยประมาณวันที่ 3–5 อาจปวดร้าวไปหู ขมับ หรือกราม ร่วมกับกลิ่นปากหรือรสไม่ดี
ไม่ใช่แค่ “มีรู”
เบ้าฟันอาจเห็นเป็นรูระหว่างการหายได้ การวินิจฉัยอาศัยอาการและการตรวจ ไม่ควรแคะดูเอง
ลดความเสี่ยง
ไม่สูบ/สูบไอ ไม่ใช้หลอด ไม่บ้วนแรง รักษาความสะอาดตามเวลา และไม่รบกวนลิ่มเลือด
ต้องให้ทันตแพทย์ดูแล
ยาแก้ปวดอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ คลินิกอาจล้างเบ้าฟันและใส่วัสดุบรรเทาอาการตามข้อบ่งชี้
When to contact us
อาการที่ควรติดต่อคลินิก
ติดต่อทันทีหรือโดยเร็ว
- เลือดสดไหลต่อเนื่องและไม่หยุดหลังวางผ้าก๊อซกดอย่างถูกต้อง
- ปวดหรือบวมรุนแรงขึ้นหลังช่วงแรก ยาไม่ช่วย หรือปวดมากขึ้นวันที่ 3–5
- มีไข้ หนอง กลิ่น/รสผิดปกติ รู้สึกไม่สบาย หรือกลืนลำบาก
- ชาริมฝีปาก คาง หรือลิ้นที่เพิ่มขึ้นหรือไม่เป็นไปตามที่ศัลยแพทย์อธิบาย
- ผื่น หน้าบวม หายใจลำบาก หรือสงสัยแพ้ยา—ขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน
FAQ
คำถามที่พบบ่อย
เลือดซึมในน้ำลายหลังถอนฟันปกติไหม?
น้ำลายปนเลือดเล็กน้อยอาจเกิดได้ในช่วงแรก แต่เลือดสดที่ไหลหรือชุ่มผ้าก๊อซต่อเนื่องควรได้รับคำแนะนำจากคลินิก
บ้วนปากได้เมื่อไร?
โดยทั่วไปไม่ควรบ้วนใน 24 ชั่วโมงแรก หลังจากนั้นจึงเริ่มอมน้ำเกลืออุ่นเบา ๆ ได้ตามคำสั่งของทันตแพทย์
แปรงฟันได้ไหม?
ทำความสะอาดฟันซี่อื่นได้อย่างระมัดระวัง แต่หลีกเลี่ยงการกระแทกแผลและลิ่มเลือด วิธีและเวลาแปรงใกล้แผลขึ้นกับชนิดการผ่าตัด
ควรงดบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้านานเท่าไร?
ควรงดให้นานที่สุด เพราะเพิ่มความเสี่ยงแผลหายช้า การติดเชื้อ และ dry socket อย่างน้อยให้ทำตามช่วงที่ศัลยแพทย์กำหนด และอย่าถือว่าบุหรี่ไฟฟ้าปลอดภัยกว่าในช่วงแผลหาย
อาการบวมจะมากที่สุดวันไหน?
มักชัดใน 48 ชั่วโมงแรกหลังการผ่าตัดและค่อย ๆ ลดลง แต่แตกต่างกันตามความยาก หากบวมเพิ่มต่อเนื่อง มีไข้ หรือกลืน/หายใจลำบากให้ติดต่อทันที
มีเศษอาหารติดรูแผลควรแคะออกไหม?
ไม่ควรใช้นิ้ว ไม้จิ้มฟัน หรือของแหลมแคะ ให้ใช้น้ำเกลือหรืออุปกรณ์ล้างเฉพาะเมื่อทันตแพทย์สอนและอนุญาตตามเวลา
References
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- NHS — Wisdom Tooth Removal
- American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons — Postoperative Instructions
- American Dental Association — Dry Socket
- Guy’s and St Thomas’ NHS — Dental Surgery and Recovery
ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำสั่งจากทันตแพทย์ผู้รักษา อัปเดต 1 สิงหาคม 2026
